Maandag 29 juli 2013 - Panama-City naar Le Valle de Antón

We worden vroeg wakker van een enorme hoosbui. Ons hostal heeft een plat dak waardoor de regen extra hard klinkt. We draaien ons dus nog maar even om. Haast hebben we niet, we willen pas na de spits gaan rijden. Dus ontbijten we om een uurtje of acht op ons gemakje, geven informatie aan twee 'Kiwi's' die half Zuid- en Midden-Amerika in vier weken doen, pakken onze spullen in en nemen, nadat ze nog een foto van ons heeft gemaakt (doet ze van alle gasten) afscheid van Sonia. Het is inmiddels droog én rustig op de straten van Panama-City dus voor we het weten zitten we op de PanAmerican Highway richting onze volgende bestemming, El Valle. 
Hier komen we een uurtje of twee al aan na een lekker relaxed ritje. El Valle de Antón is een pittoresk dorpje dat genesteld ligt in een krater van een enorme uitgedoofde vulkaan. Drie miljoen jaar geleden is de vulkaan met zo'n enorme kracht uitgebarsten dat de top eraf geblazen is waardoor er een vijf kilometer brede krater ontstaan is, een van de grootste in de Amerika's. In de honderdduizenden jaren die volgden vulde de krater zich met water waardoor het een meer werd. Door corrosie of door instorting ontstond een breuk (op deze plek bevindt zich nu een waterval) en het meer is leeggelopen. Dit trok inheemse volkeren aan die zich hier vestigden. Hun rotstekeningen zijn in de hele vallei te zien. 
We gaan naar Hotel Los Capitanos. Het lijkt een heerlijke plek, een mooie rancho-style hotel in de vallei, lekker rustig. We besluiten dan ook de middag op onze veranda door te brengen, een beetje uitrusten van de afgelopen toch wel pittige dagen. 

De rust duurt niet lang. De plaatselijke drumband (naar later blijkt zijn het schoolkinderen) gaat oefenen. Het begint met een trompettertje die niet al te zuiver begint te blazen. Dat is nog te doen. Maar als er later meer trompettertjes bijkomen en de trommelaars hun ding gaan doen (nog steeds niet al te zuiver en in de maat) wordt het hard minder. Uiteindelijk gaan ze 2,5 uur door. Tegen die tijd hebben we al talloze manieren bedacht om de trompettertjes het zwijgen op te leggen. Als de jeugd even later op straat ons hotel passeert en we de trompetjes in de handen van de jongens zien moeten we ons inhouden... ;-)
We brengen de avond door met trivianten op de iPad en ik blog maar weer eens een stukje. Op de televisie is de Panamese versie van Dancing with the Stars. Om tien uur vallen de luikjes alweer dicht. Nog steeds niet uitgejetlagd... Zzzzzzzzzzzz.

Dinsdag 30 juli 2013 - Le Valle de Antón, Coclé

Niet al best geslapen, het bed is vergeleken met Panama-City niet echt geweldig. En nog steeds hebben we wat last van de jetlag, we zijn rond acht uur 's avonds helemaal áf. het is nu bijna een week, het zou nu zo'n beetje over moeten zijn. Een stevig ontbijtje dus maar.

Na het ontbijt gaan we richting Chorro de las Mozas, één van de twee watervallen die de omgeving van Le Valle rijk is. Helaas blijkt de weg er naartoe afgesloten. Dus maar naar waterval twee, Chorro El Macho. Die is wel open. We betalen $3,50 pp entree en krijgen een stok mee, de stenen zijn nogal nat, zegt de jongen bij de ingang. Het is ook mogelijk om er een canopy (zipline) tour te doen, maar daar zien we hier maar vanaf, het zijn maar vier lijnen en dat kan nooit op tegen de canopytour die we in Costa Rica rond de vulkaan hebben gedaan. 

Na een paar minuten wandelen zijn we al bij de waterval. "El Macho" is niet zo macho als we in dit regenseizoen verwacht hadden. Hij zou 85 meter hoog moeten zijn, maar we zien er de helft nog niet van. En erg veel water komt er ook niet vanaf. We wachten even tot er wat zipliners over de waterval heenkomen en lopen dan verder. Tien minuten later zijn we aan het einde van de trail. We zijn niet onder de indruk, en dat is een understatement...

We besluiten naar El Valle Amphibian Conservation Center te gaan. Hier wordt hard gewerkt om de amfibieën van Panama en in het bijzonder de 'gouden kikker' van uitsterven te behoeden. Het onderzoekscentrum is afgesloten voor publiek maar als onderdeel van de dierentuin 'El Nispero' die ook op het grondgebied gevestigd is is wel een bezoekersruimte gemaakt waar o.a. de gouden kikker te zien is. 

Eerst bekijken we de dierentuin. Ik heb altijd moeite met dierentuinen. Ook al is het gros van de dieren die hier zitten inheems en zien ze er goed uit, de hokken zijn klein en van sommigen zijn er veel. Er zit van alles, van alligators tot apen, kippen, schapen, meerdere soorten roofvogels, paarden, hangbuikzwijnen, papegaaien en parkieten tot wasberen, jaguars en een erg eenzaam kijkende ocelot. Op naar de amfibieën dan maar. Er zitten diverse soorten van allerlei afmetingen. En ook de gouden kikker, al is ie in onze ogen meer groen/zwart dan goudkleurig...

Na de lunch brengen we onze spullen even terug naar de kamer en rijden we naar de hotsprings van El Valle: Pozos Termales. Voor $2,25 pp mogen we lekker gaan weken in de in het bos gelegen thermale baden. Het ziet er allemaal wat vervallen en groen uitgeslagen uit maar het water is met 38 graden heerlijk warm en volgens de borden goed voor van alles en nogwat. Als we na de maximale 45 minuten in het bad ook ons gezicht willen insmeren met helende modder (die 10 jaar eraf lijkt ons wel wat!) krijgen we te horen dat dat vóór het thermale bad moet. Uitleg blijft uit, maar we moeten het dus zonder het verjongingsmasker stellen. Vette pech...

Op naar het hotel dan maar. Tot onze frustratie is de drumband weer aan het oefenen. Weer geen rust dus. Gelukkig is de koptelefoon de oplossing en na een uurtje wordt het weer rustig en horen we de vogels weer. We besluiten naar het dorpje te wandelen om daar wat te gaan eten, een wandeling van een klein half uurtje. De lokale jeugd loopt er ook, sommigen hebben een trompetje in de handen, anderen drumstokjes. We moeten ons toch een beetje inhouden ;-)

Al met al was het wel een leuke dag maar hadden we ons van El Valle iets meer voorgesteld, al is de vallei prachtig. 

We houden het wakker tot na elven, een record sinds we in Panama zijn! Zouden we de jetlag eindelijk overwonnen hebben? 

Woensdag 31 juli 2013 - Le Valle de Antón --> Bochete

Als we om tien uur de Garmin instellen op Santiago (we gaan een tussenstop maken in San Francisco, maar dat dorpje is niet in de kaarten opgenomen en Santiago is het stadje waar de de PanAmerican Highway af moeten) wordt aangegeven dat we een andere weg terug naar de Highway kunnen nemen dan op de heenweg. Leuk, denken we, en vol goede moed gaan we op pad. Een half uur later rijden we dat achterlijke navigatiesysteem vervloekend dezelfde weg als op de heenweg op. We zijn El Valle wel vier keer helemaal doorgekomen en als we éindelijk de juiste weg gevonden lijken te hebben blijkt deze na een kilometer of wat steil omhoog te gaan en is van de weg niet veel over. We durven het niet aan met onze 2WD dus draaien we om. 

Na een half uur zitten we weer op de PanAmerican Highway (of de Carrera InterAmericana zoals het hier heet) en om twee uur komen we aan in het kleine dorpje San Francisco (niet te verwarren met...). Hier staat de Iglesia de San Francisco de Veraguas, een van de beste en oudste voorbeelden van barokke kunst en architectuur van de Amerika's. 

Het kerkje is gebouwd rond 1727 door de oorspronkelijkelijke gemeenschap en wat het zo bijzonder maakt is dat het altaar niet zoals de meeste altaren uit die tijd in Europa gebouwd is maar door de lokale bevolking en dat er naast de standaard beelden in de kerk afbeeldingen van de kunstenaars zelf en prominente bewoners in aangebracht zijn, zoals bijvoorbeeld op de lichamen van de cherubijnen. Verder een afbeelding van een arend die zijn hart met zijn eigen bek doorboort, drie grote dobbelstenen, een Spaans zwaard, een lantaarn en een menselijke schedel: allemaal zaken die bijzondere betekenis voor de inwoners hadden. Erg indrukwekkend en een erg prettige afwisseling van de gouden pracht en praal (lees: overdaad) in de standaard Katholieke kerken.

Als we een half uurtje later weer de InterAmericana opdraaien verandert deze al snel van een betrekkelijk goede vierbaansweg in een slechte tweebaansweg. Even later zien we flitsen in de lucht, het wordt donker en dan begint het te regenen. En dan te storten. En vervolgens te hozen. Harder dan 40 kunnen we niet, de weg is met al die gaten erin gewoon te slecht en het zicht is vrijwel nihil. Aquaplanning maakt het rijden nog wat minder fijn en als we dan ook nog eens van de weg af worden geleid vanwege wegwerkzaamheden is het feest compleet. Tot onze grote opluchting komen we na de omleiding opeens op een splinternieuwe vierbaansweg uit die tot Bochete doorloopt. Als we het dorp binnenrijden stopt na drie uur eindelijk de regen. 

Vanochtend heb ik vanuit het hotel in El Valle telefonisch een arrangement gereserveerd in  Finca Lerida, een koffieplantage met een kleinschalig maar top-end hotel en daarnaast één van de beste spotlocaties voor de fameuze quetzal. Het arrangement bestaat uit twee nachten in de ecolodge, een luxe kamer met veranda waar een grote hangmat hangt vanwaaruit je de kolibri's kunt bekijken, ontbijt, een tour over de koffieplantage én een wandeltocht met gids naar het aangrenzende La Amistad National Park. "Als het maar niet tegenvalt", zeg ik vlak voor we na wat zoekwerk aan komen rijden bij Finca Lerida. We zijn niet voorbereid op de slagboom met portier aan het begin van de lange oprijlaan. "We have reservations", stamelen we. De portier vraagt onze naam en zegt de receptie te zullen laten weten dat we er zijn, we kunnen doorrijden. We rijden de oprijlaan af en parkeren bij de receptie. Het is inmiddels donker waardoor we eigenlijk geen idee hebben hoe de omgeving eruit ziet. Dat wordt morgenvroeg een grote verrassing! 

Na ingecheckt te hebben rijden we naar de ecolodge, een rij van elf kamers waarvan wij in nummer habitacion elf, Perico Aliamarillo zitten. Volgens de receptionist heeft deze het mooiste uitzicht, maar daar moeten we dus nog even op wachten. We parkeren de auto en slepen de bagage naar boven (da's toch een kleine omissie ;-)) en openen de deur. Als we het licht aandoen zien we dit:

En in de badkamer dit:

Wat een verschil met het hotel van de afgelopen nachten, waar het water aan alle kanten uit de douchekop kwam behalve uit de goeie. Wat een luxe!! En dat voor in totaal 200 euro, inclusief alle eerder genoemde dingen. Waar is de adder?? Als we even later gaan eten treffen we hem ook niet in het restaurant aan. Voor 40 euro hebben we een heerlijk diner bestaande uit een gerookte tomatensoep met geitenkaas op geroosterd brood, Barth een pasta carbonara met gegrilde kip en ik heb gegrild rundvlees met een rode uien compote met rode wijn en blauwe bessen. Een goed glas wijn erbij en een kop Finca Lerida espresso maakt het plaatje compleet. We hebben voortreffelijk gegeten. 

Het is hier heerlijk koel, tegen het frisse aan. Eindelijk even niet meer zweten! Met de ramen open maar de horren dicht en een lekker muziekje op waar we de krekels nog nét bovenuit kunnen horen buiken we uit op het heerlijke kingsize bed. Wat een luxe... 

Donderdag 1 augustus 2013 - Finca Lerida, Bochete

Barth maakt me al vroeg wakker en wenkt me naar het raam. "Kijk", zegt hij. Het uitzicht over de Finca en de beboste hellingen is prachtig. En het is droog. Er wordt al druk gekwettert door talloze vogels en we horen het brommen van de kolibrivleugeltjes. Nog even terug in bed om wakker te worden hoor...

    Linksboven onze kamer

Het ontbijt is heerlijk, vers fruit met yoghurt en ontbijtgranen voor Barth en een pannenkoek met banaan, noten en siroop voor mij. En natuurlijk een grote bak Finka Lerida koffie! In de tuin onder ons genieten prachtige blauw/grijze en rood/zwarte tanagers en kolibri's van hún ontbijt: overrijpe banaan die zojuist is neergelegd door een van de medewerkers van de Finca. 

Om half tien melden we ons bij de receptie voor onze Coffee Tour. De gids werkt al jaren voor het in 1992 opgerichte Finca Lerida en heeft zelf ook veel soorten werk verricht. Hij neemt ons eerst mee naar de koffiestruiken en legt de verschillende stadia van de bessen uit. Hij plukt enkele rijpe rode koffiebessen en drukt er de bonen uit. Er zitten twee groene bonen in die hij in zijn mond steekt en hij nodigt ons uit zijn voorbeeld te volgen. Om de bonen heen zit een gel-achtige substantie die zoet smaakt, er lijkt een vleug meloen in te zitten. De nasmaak is wat zurig en blijft achterin de keel zitten maar is niet onplezierig. 

Vanaf hier neemt hij ons mee naar een ander deel van de plantage en vertelt de historie van de Finca, die tot in de vorige eeuw teruggaat toen het land opgekocht is door een Noor. De vulkanische bodem (de Baru vulkaan is hier vlakbij al is er geen enkele geschiedschrijving van een uitbarsting te vinden) bleek uitermate geschikt om de Ethiopische koffieboon op te verbouwen en de hoogte (we zitten hier op ruim 1600 meter hoogte), de ligging, precies tussen de beide oceanen in alsmede de regenval, wind en zon maakte dat in de afgelopen jaren de koffieboon van Finca Lerida meerdere malen tot beste koffie ter wereld is uitgeroepen. En dus ook de duurste is, op de koffie die wordt gemaakt van de bonen die door de civetkat worden gegeten (én uitgepoept) na. 

De tour leidt verder door de fabriek waar de schil van de boon wordt gescheiden, de bonen worden gesorteerd naar klasse en worden schoongemaakt. Het branden gebeurt hier maar op kleine schaal, het meeste wordt ongebrand verkocht aan verschillende koffiebranders. 

En dan mogen we ruiken. Hij heeft de drie soorten koffiebonen die de Finca maakt klaarstaan om te malen: naturel (gedroogd in de bes), gebrand met honing en lavado. Hij maalt de koffie en laat ons het verschil ruiken na uitgelegd te hebben hoe we moeten ruiken. De naturel ruikt erg gefermenteerd, valt ons op, de anderen hebben een minder indringende geur. Dan giet hij heet water op de koffie en vertelt ons hoe we moeten proeven: een klein beetje op een zilveren lepel en met kracht de mond in slurpen. En met een kopje koffie met banana-cake in de coffee-shop beneden is de tour ten einde, na drie in plaats van 2 uur! We hebben er in ieder geval veel van geleerd. 

Het is tijdens de tour licht gaan regenen en helaas knapt het in de uren erna niet op. We besluiten naar Bochete te rijden voor een late lunch en lopen nog even rond in het dorpje. Veel is er niet te zien en te beleven, alle activiteiten vinden plaats buiten het dorp. Veel toeristen zijn er ook niet wat wel leuk is, het dorpje is in deze off-season maanden daardoor in staat om zijn eigen identiteit te behouden.

    Een oude coupé van de vroegere spoorlijn naar Bochete

Aan het einde van de middag rijden we terug naar Finca Lerida en als we ons melden bij de slagboom blijkt onze kamersleutel weg te zijn. We halen de auto overhoop maar geen sleutel. De receptionist rijdt in zijn golfwagentje met ons mee om de deur te openen, mogelijk hebben we de deur van binnenuit gesloten en ligt de sleutel nog binnen. Maar helaas. Barth besluit terug te rijden naar Boquete om te kijken of we hem in het restaurantje hebben laten liggen of dat hij in de supermarkt uit de tas is gevallen. Ik doorzoek intussen de kamer en de planten in de tuin. Nada. We geven het uiteindelijk maar op en Barth gaat het melden bij de receptie. Ook verlengt hij ons verblijf met een nacht. We moeten $10 boete betalen, €7,50. Erg schappelijk, vinden we. Als we later die avond in het restaurant zitten te eten komt de man ons vertellen dat er de volgende dag iemand zal komen voor de sleutel én dat we zullen moeten verhuizen naar een andere kamer. Hij haast zich te zeggen dat het "a bigger room is, a suite, same price". Ok dan. Als hij weg is kijk ik even op de site. Het is inderdaad een suite met een haard en een grote badkamer, met jacuzzi. Het moet niet gekker worden voor €95 euro per nacht, we zijn benieuwd! Maar eerst nog even het heerlijke rabarber-aardbeien crumble toetje met ijs wegwerken ;-)

Vrijdag 2 augustus 2013 - Finca Lerida, Boquete

Half zeven gaat de wekker, we gaan vanochtend hiken door het regenwoud dat eigendim is van Finca Lerida en grenst aan Parque Nacional Volcan Baru. Het is een van de beste plekken in Panama om de zeldzame quetzal te zien en al hebben we geen enkele illusie dat we ook daadwerkelijk zo'n zeldzame vogel gaan zien, we gaan het toch proberen.

Voorzien van een kaart met de trails gaan we op pad. Het is in tegenstelling tot gisteren is het heerlijk weer, een pracht dag om te gaan hiken! We lopen eerst geruime tijd door de koffieplanten door, per soort staat aangegeven wat voor koffie het betreft en hoeveel meter ervan groeit. Na een klein uurtje gestaag klimmen komen we bij een uitkijkpunt aan waar we zicht hebben op het hele landgoed Finca Lerida en onze kamer met hangmat. In de verte zien we zelfs de Stille Oceaan liggen! 

Dan nemen we afscheid van de koffieplanten en duiken het regenwoud in. Na enige tijd horen we schor gekras en een drietonige roep als antwoord. Het klinkt niet als de quetzal maar toch is het interessant genoeg om ze te gaan zoeken. Na heel veel getuur door de verrekijker spotten we ze dan toch heel even, net lang genoeg om een groen met rode en gele verentooi te zien. We kijken de ene op de rug, qua grootte lijkt het een papagaai, maar tijd om een foto te maken is er niet, de vogel vliegt weg en we zien ze niet weer. 

Tot hier was het pad redelijk breed maar als we de afslag naar de waterval nemen versmalt het behoorlijk. Na twintig minuten lopen zien we de waterval. Er is een pad naar beneden die we nemen maar het gaat behoorlijk steil naar beneden, is slecht onderhouden en het is door de regenval van de vorige dag behoorlijk glad. Halverwege besluiten we dat het onverantwoord is om door te gaan en hijsen ons weer naar boven. 

    Bloemetje? 

We wandelen terug naar de splitsing en gaan de volgende trail op. Er is niet veel vogelactiviteit meer. We zien wel veel kleine vogeltjes maar op één toekan-achtige helemaal niets. Toch is de wandeling zeker de moeite waard geweest dus als we 3,5 uur later weer bij Finca Lerida aankomen en een kopje koffie met cake bestellen in de coffee-shop zijn we meer dan tevreden. 

En dan is het moment gekomen dat we van kamer moeten wisselen. Inpakken, dertig meter lopen, sleutel in het sleutelgat en...:

Wat een overdaad aan kamer en badkamer. Er staat zelfs een bank in de badkamer :-) En dan die jacuzzi! Die gaan we vanavond lekker uitproberen! Het enige wat mist (typisch Nederlands moet er altijd wat te klagen overblijven) is de hangmat. We hadden wat ons betreft helemaal niet hoeven te verhuizen, maar helaas waren de deluxe kamers allemaal volgeboekt en 'moesten' we wel naar de suite. 

Tijd voor de lunch. Het mooie is dat het terras van het restaurant uitkijkt op de tuin waar talloze prachtige vogels zich tegoed doen aan bananen die iedere ochtend vers op een voederplateau worden neergelegd. Genieten en fotograferen dus!

In eerste instantie vatten we het plan op om nog naar de andere kant van Parque Nacional Volcan Baru te rijden, volgens Google Maps een rit van bijna twee uur. Maar het is al niet meer zo vroeg en we moeten ook nog terug, op deze wegen wil je niet in het donker willen rijden. Dus besluiten we lekker op onze veranda te blijven zitten, lekker lezen en genieten van de kolibri's om ons heen. 

Als de avond valt en het fris begint te worden op onze veranda verhuizen we naar binnen en zetten de kraan van de jacuzzi aan. Tijd voor bubbels! De rest van de avond blijven we lekker in onze kamer, we hebben vanwege de uitgebreide lunch beiden geen honger en brengen de avond door met lezen en de oude videoclips kijken die op een van de tv-zenders langskomen. Heerlijk...